Các phương pháp gây màu nước và ổn định màu nước trong ao nuôi tôm

Gây màu nước là một trong những việc làm cần thiết cho ao nuôi tôm. Màu nước đóng vai trò thiết yếu trong việc đảm bảo môi trường sống thích hợp cho sự phát triển của tôm. Sự thay đổi liên tục của màu nước có thể ảnh hưởng đến tôm, chính vì thế việc gây màu nước và ổn định màu nước trong ao nuôi tôm là rất quan trọng.

1. Màu nước ao nuôi tôm là gì?

Màu nước ao nuôi tôm là màu sắc (hay còn được xem là trạng thái) được thể hiện trên bề mặt môi trường nước ao nuôi. Có rất nhiều nguyên nhân dẫn đến sự thể hiện và thay đổi màu sắc của ao nuôi tôm.

Màu nước ao nuôi tôm thường là màu sắc của các loại vi khuẩn, vi tảo hoặc các loại chất hóa học khác. Việc quan sát màu nước của ao nuôi có thể giúp người nuôi đánh giá được tình trạng đang diễn biến dưới ao nuôi, từ đó có những phương án kiểm soát và xử lý môi trường ao nuôi kịp thời.

2. Tổng hợp 8 loại màu nước phổ biến nhất trong ao nuôi tôm

Màu nước trong ao nuôi tôm thì có khá nhiều loại, nhưng tổng hợp chung thì có 8 loại màu nước phổ biến nhất:

Tổng hợp 8 loại màu nước phổ biến nhất trong ao nuôi tôm, gồm:

• 1. Màu xanh nhạt như xanh đọt chuối non.
• 2. Màu vàng nâu như màu nước trà (màu nâu trà) hoặc có màu vàng nâu hơi xanh như màu vỏ đậu.
• 3. Màu xanh đậm hay xanh rêu.
• 4. Màu vàng cam như màu của gỉ sắt.
• 5. Màu đỏ gạch.
• 6. Màu nâu đen.
• 7. “Màu” nước đục.
• 8. “Màu” nước trong.

Xem thêm Màu nước ao nuôi tôm: 8 loại màu nước phổ biến nhất trong ao nuôi tôm

3. Cách gây màu nước, tạo ra hệ tảo có lợi trong ao nuôi tôm

Màu nước ao nuôi cho biết loài tảo đang chiếm ưu thế. Do sự phản xạ ánh sáng của các sắc tố quang hợp, các loài tảo khác nhau tạo ra màu nước khác nhau. Màu nước biến động là do sự thay đổi và biến động của tảo. Khi tảo hoàn toàn bị thay thế, nước thường chuyển sang trắng hoặc đục.

Gây màu nước ao nuôi tôm (nguồn: Tepbac)

Một số yếu tố cần lưu ý như sau:

• Màu vàng nâu hoặc nâu hơi đỏ: là màu nước tốt nhưng khó đạt.
• Mật độ tảo lợi cao;
• Nước mặn, nhiệt độ thấp, hàm lượng hữu cơ thấp;
• Độ trong 25 – 35 cm.
• Giai đoạn thích hợp để gây màu nước đó là chuẩn bị thả giống.

Có những cách gây tảo lợi phổ biến như sau:

3.1. Cách gây màu nước tảo lợi bằng phân hóa học N-P-K

Phân bón gồm đạm (nitơ), lân (phốtpho), kali, và các loại phân vi lượng. Các loại phân này có thể được trộn lẫn thành phân hỗn hợp. Nên đánh cám, bột, gỉ đường kèm với phân.

Cách này được áp dụng ở những ao nuôi mới xây dựng, ao trên nền đáy cát hoặc ao có bạt đáy. Cách gây màu nước bằng tảo lợi trong ao nuôi tôm bằng phân hóa học thường được áp dụng ở thời gian đầu trong chu kỳ nuôi.

Các nghiên cứu của FAO chỉ ra rằng những ao nuôi tôm có tảo lợi chiếm đa số thường còn tỷ lệ tôm phát triển cao nhất, thấp nhất là những ao có các loại tảo roi (tảo mắt, tảo giáp). Hai loại tảo trong ao nuôi tôm này có cấu tạo và chế độ dinh dưỡng rất khác nhau. Ở tảo lợi, tỷ lệ N:P = 20 – 30:1. Còn ở tảo roi thì tỷ lệ này là N:P = 1:1.

Cơ chế phát triển của tế bào tảo theo hàm lượng dinh dượng trong nước (Nguồn: Arrigo, 2005)

Tỷ lệ N:P = 20 – 30:1 cũng là tỷ lệ chuẩn khi gây tảo có lợi trong ao. Theo trọng lượng ta sẽ có tỷ lệ N:P theo bảng sau:

Khi bón phân hóa học cho ao nuôi tôm để gây màu nước tảo lợi, liều lượng lần đầu tiên gây tảo chỉ nên ở mức 0,95 ppm nitơ và 0,11 ppm photpho. Ví dụ:

• Ao có diện tích 1ha có sâu nước là 0,6 m. Suy ra thể tích nước trong ao là V = 1000 x 0,6 = 6000 m³.
• Ta có 1 ppm = 1 g/ m³
• Do đó cần đạt hàm lượng nitơ là 0,95 ppm và sử dụng 6000 x 0,95 = 5700 g = 5,7 kg nitơ.
• Hàm lượng photpho cần đạt là 0,11 ppm photpho và sử dụng 6000 x 0,1 = 660g = 0.66 kg photpho.

Sau khi đã xác định được lượng dinh dưỡng cần thiết, lượng phân bón dựa theo hàm lượng dưỡng chất được tính theo công thức:

• Nếu ao bón phân ammonium sulfate có chứa 21% hàm lượng nitơ thì hàm lượng phân bón là: 5,7 / 0,21 = 27,1 kg.
• Nếu ao triple superphosphate có chứa 39% hàm lượng photpho thì hàm lượng phân bón là: 0,66 / 0,39 = 1,69 kg.

Một số loại phân và hàm lượng dinh dưỡng:

Trong quá trình bổ sung phân ammonium, chất nitơ bị hấp thụ bởi chất keo dưới đáy ao trong vài ngày rồi bị giữ lại ngay tại đây. Hàm lượng nitơ bị hấp thụ khi bón phân nitrat khá ít nên hàm lượng nitơ trong nước khá cao. Do đó việc chọn phân bón tùy thuộc vào loại tảo muốn phát triển. Nếu muốn gây tảo lợi thì nên dùng phân nitrat, gây tảo đáy thì nên dùng phân ammonium.

Phân bón bị hấp thụ bởi nền đáy ao do đó bạn cần bón một lượng nhỏ nhưng nhiều lần khác nhau, lặp lại từ 7 đến 10 ngày sẽ hiệu quả hơn. Phương pháp tốt nhất là bón một lượng vừa phải rồi quan sát mức độ phát triển của tảo lợi trong ao nuôi tôm sau đó điều chỉnh lượng phân bón phù hợp.

Dùng đĩa Secchi để xác định mức độ tảo như sau:

Dùng đĩa secchi để xác định mức độ tảo (Nguồn: thuysan247)

Độ cứng ảnh hưởng tới lượng phân bón trong ao. Lượng phosphate cần để duy trì mật độ phytoplankton thích hợp có thể nhiều hơn bình thường trong nước có độ cứng calci cao – đặc biệt là khi pH cao. Thí dụ, lượng phân phosphat cần cho ao có độ cứng quá 300 ppm tại Israel cao gấp 3 lần ao có độ cứng 45 ppm tại Alabama, USA để tạo ra cùng 1 sản lượng cá rô phi.

Hòa phân vào nước tạt xuống ao để tăng độ tan của phân. Nếu chưa đạt mật độ tảo như mong muốn có thể tăng tỉ lệ N:P. Ao có độ kiềm thấp (thấp hơn 90 ppm) nên bón vôi để tăng hiệu quả của phân. Tuy nhiên, nên bón vôi trước khi bón phân ít nhất 1 tuần.

Lưu ý:

• Cách gây tảo lợi trong ao nuôi tôm bằng phân hóa học có hiệu quả nhanh nhưng dễ gây nên hiện tượng tảo bùng phát và tàn đi nếu sử dụng lượng phân quá lớn. Khi tảo lợi tàn đi làm cho nước ao trong và làm tảo đáy sinh sôi phát triển.
• Tảo và nền dưới đáy ao sẽ thường xuyên hấp thu dưỡng chất trong nước nên bà con cần bổ sung định kỳ phân hóa học để duy trì màu nước ao nuôi.
• Phân hóa học đặc biệt là phân urê trực tiếp tạo ra NH₃ trong nước. Một phân tử phân urê sẽ tạo ra 2 phân tử NH₃ rất có hại cho tôm nuôi. Do đó cần hạn chế sử dụng phân urê để gây tảo lợi trong ao nuôi tôm.
• Những ao đã nuôi thời gian lâu hoặc đã sử dụng phân lân hạ phèn không nên dùng phân hóa học để gây màu nước tạo tảo.
• Các loại tảo phát triển trong ao sẽ rất khó kiểm soát. Cùng một chế độ chăm sóc nhưng hai ao khác nhau sẽ có lượng tảo và vi sinh khác nhau tùy thuộc vào số lượng và chủng loại. Cách tốt nhất đó là lấy đi một phần nước ở ao đã có màu đẹp đổ vào ao mới rồi rải cám để tảo lợi và các loại vi sinh khác phát triển.

3.2. Cách gây màu nước tảo lợi bằng chất hữu cơ

Có thể sử dụng chất hữu cơ gây màu nước khi nước ao trở nên trong sau khi thả giống. Một vài công thức gây màu nước bằng chất hữu cơ như sau:

Cách 1: Cám gạo, bột đậu nành, bột cá phối trộn theo tỷ lệ 2:2:1. Nấu chín, ủ trong 2 – 3 ngày.

• Lúc 7 – 8 giờ sáng: bón vôi đen Dolomite CaMg(CO3)2 hoặc vôi nông nghiệp CaCO₃ liều lượng 20 – 30 kg/1000 m³.
• Lúc 10 – 12 giờ trưa: bón cám ủ liều lượng 3 – 4 kg/1000 m³.
• Lặp lại 2 bước trên liên tục trong 3 – 5 ngày đến khi độ trong của nước đạt 30 – 40 cm.

Cách 2: Mật đường, cám gạo, bột đậu nành (tỷ lệ 3:1:3) ủ trong 12 giờ. Lúc 9 – 10 giờ sáng: hỗn hợp bón mật đường, cám gạo, bột đậu nành đã qua ủ với liều lượng 2 – 3 kg/1.000m³ nước ao, tạt liên tục 3 ngày.

Cách 3: cho 2 kg thức ăn + 5 kg khoáng vi lượng + 2 kg rỉ đường + 100 g men-vi sinh, ủ có sục khí qua đêm. 9 – 10 giờ sáng hôm sau đánh xuống ao. Lập lại 3 ngày. Nếu màu nước chưa đạt có thể tiếp tục xử lý với một nữa liều, 2 ngày/lần.

Lưu ý:

• Với cách gây màu bằng chất hữu cơ, khi đo hàm lượng NH₄⁺/NH₃ trong nước đạt mức từ 0,5 ppm trở lên thì dừng bổ sung. Nếu nước vẫn chưa đạt màu vừa ý có thể đánh thêm vi khoáng vào lúc 9 – 10 giờ sáng trong vài ngày.
• Sau khi thả giống, dùng phân hữu cơ gây màu không được dùng hơn 1 tuần.

4. Nguyên nhân dẫn đến việc khó gây màu nước, tạo ra hệ tảo lợi trong ao nuôi tôm

Nước ao nuôi thiếu dưỡng chất cho tảo phát triển: hiện tượng này rất thường gặp ở những ao mới xây dựng, ao nuôi trên nền đáy cát, ao có lót bạt đáy hoặc ao bị nhiễm phèn. Đối với ao có phèn đáy, nên rữa sạch phèn trước khi bắt đầu vụ nuôi. Khi không rữa phèn mà xử lý hóa chất có thể làm các muối kim loại kết tủa xuống đáy ao, làm giảm tác dụng của phân bón gây màu.

Dùng hóa chất diệt khuẩn liều cao: chlorine dùng liều cao có thể diệt toàn bộ mầm tảo trong ao. Nếu trong nước ao có NH₃, chlorine sẽ kết hợp với NH₃ thành chất gây độc cho sinh vật, tích lũy xuống bùn hoặc tan trong nước gây chết tảo. Đối với những ao này nên thay nước từ từ bằng nước ao lắng có tảo.

Tảo đáy (lab lab), rong đáy mọc dưới đáy ao: thường gặp trong ao có thời gian chuẩn bị dài, tảo phát triển và hấp thu hết chất dinh dưỡng trong nước sẽ tàn xuống đáy. Khi này, các loài rong tảo đáy phát triển trên nền xác tảo chết và ức chế sinh sôi phát triển của tảo đơn bào.

Rong và lab-lab mọc ở ao nước trong (Nguồn: thuysan247)

Các loài nhuyễn thể ăn tảo: lượng lớn hến trong ao cũng làm nước bị trong do chúng ăn lọc tảo. Cách tốt nhất là cào hến thủ công. Hến chết thường gây ra rất nhiều chất độc trong nước nên cần cẩn thận khi xử lý.

5. Phương pháp duy trì và ổn định màu nước cho ao nuôi

Ngoài việc gây màu nước cho ao nuôi, một phần việc quan trọng nữa đó chính là duy trì và ổn định màu nước cho ao nuôi tôm. Các phương pháp để duy trì màu nước sau khi gây màu nước cho ao nuôi có thể kể đến như sau:

Kiểm soát các chỉ số hóa học:

• Thường xuyên kiểm tra và điều chỉnh các chỉ số như NH3, H2S, NO2, pH, độ kiềm đảm bảo nằm trong phạm vi thích hợp cho sự phát triển của tôm.
• Sử dụng các thiết bị đo lường chính xác và ghi chép nhật ký để theo dõi biến động của các chỉ số.

Ứng dụng chế phẩm sinh học:

• Lập kế hoạch sử dụng chế phẩm sinh học, men vi sinh định kỳ 5-6 ngày để xử lý nước, xử lý chất thải và chuyển hóa thành các hạt dinh dưỡng tự nhiên cho tôm.
• Lựa chọn các chế phẩm sinh học có nguồn gốc rõ ràng, uy tín và phù hợp với điều kiện ao nuôi.

Quản lý tảo và thức ăn:

• Khi mật độ tảo dày, sử dụng hợp chất giảm phospho, men vi sinh để cắt tảo dần dần hoặc dùng BKC với liều lượng thích hợp.
• Cấy lại men vi sinh sau 48 giờ để duy trì hệ vi sinh vật có lợi trong ao.
• Kiểm soát lượng thức ăn, tránh dư thừa gây ô nhiễm môi trường nước.
• Bổ sung đầy đủ thức ăn dinh dưỡng, kết hợp thức ăn công nghiệp, thức ăn tự chế và thức ăn tự nhiên để đảm bảo dinh dưỡng cho tôm.

Hệ thống oxy:

• Đối với ao nuôi mật độ dày đặc, cần trang bị hệ thống oxy hòa tan đảm bảo hoạt động tốt và có dự phòng.
• Thường xuyên kiểm tra và bảo trì hệ thống oxy để đảm bảo cung cấp đủ oxy cho tôm.

6. Màu nước tốt nhất trong ao nuôi tôm

Theo kinh nghiệm của nhiều người nuôi tôm lâu năm, có hai màu nước được xem là tốt nhất cho sự phát triển của tôm:

Màu xanh nhạt như xanh đọt chuối non:

• Màu nước này do sự phát triển của tảo lục Chlorophyta, thường phát triển mạnh trong môi trường nước ngọt hoặc nước lợ (độ mặn dưới 10‰).
• Tảo lục cung cấp oxy, thức ăn và giúp ổn định môi trường nước, tạo điều kiện cho tôm sinh trưởng tốt.

Nước ao nuôi tôm có màu xanh nhạt do tảo lục (Chlorophyta)

Màu vàng nâu như màu nước trà (màu nâu trà) hoặc có màu vàng nâu hơi xanh như màu vỏ đậu:

• Màu nước này do sự phát triển của tảo silic Bacillariophyta, thường xuất hiện ở môi trường nước lợ và nước mặn.
• Tảo silic giúp ổn định độ pH, cung cấp thức ăn và hạn chế sự phát triển của các loại tảo độc hại.

Nước ao nuôi có tảo khuê sẽ có xu hướng chuyển sang màu vàng nâu hoặc vàng đục (Nguồn: aquamina)

Nước ao nuôi tôm có màu xanh nhạt do tảo khuê (tảo silic)

Ngoài ra, cần lưu ý:

• Độ trong của nước tốt nhất là 30 – 45 cm để đảm bảo đủ ánh sáng cho tảo quang hợp và cung cấp oxy cho tôm.
• Màu nước có thể thay đổi theo thời gian và điều kiện môi trường, cần theo dõi và điều chỉnh phù hợp.
• Kết hợp quan sát màu nước với các yếu tố khác như pH, độ mặn, oxy hòa tan để đánh giá chất lượng nước ao nuôi.

Nguyên liệu sản xuất
Thức ăn & Thuốc thủy sản

Danh mục nguyên liệu phục vụ cho việc sản xuất các loại Thức ăn và Chế phẩm, Thuốc thủy sản.

Nguyên liệu sản xuất
Thức ăn chăn nuôi

Danh mục nguyên liệu phục vụ cho việc sản xuất các loại Thức ăn chăn nuôi và Thuốc thú y.

Công Ty Cổ Phần Dược Phẩm Thiên Tuế
THIENTUE PHARMACEUTICAL JOINT STOCK COMPANY
Xin chào quý khách! Công Ty Cổ Phần Dược Phẩm Thiên Tuế (Thientue Pharma JSC) tự hào là đơn vị cung cấp nguyên liệu dược liệu cho sản xuất Thực phẩm chức năng, Thức ăn chăn nuôi và Thuốc thú y - thủy sản hàng đầu Việt Nam. Thiên Tuế xin gửi tới Quý khách hàng lời chào trân trọng, lời chúc sức khỏe, may mắn và thành công. Chúng tôi rất mong nhận được sự hài lòng từ quý khách hàng.
Xin cám ơn quý khách!

Công Ty Cổ Phần Dược Phẩm Thiên TuếTHIENTUE PHARMACEUTICAL JOINT STOCK COMPANYXin chào quý khách!Công Ty Cổ Phần Dược Phẩm Thiên Tuế (Thientue Pharma JSC) tự hào là đơn vị cung cấp nguyên liệu dược liệu cho sản xuất thực phẩm chức năng và thức ăn chăn nuôi hàng đầu Việt Nam.Thiên Tuế xin gửi tới Quý khách hàng lời chào trân trọng, lời chúc sức khỏe, may mắn và thành công. Chúng tôi rất mong nhận được sự hài lòng từ quý khách hàng.Xin cám ơn quý khách!